مژده کتاب

در جستجوی بازيافته های تفسير عالم معتزلی ابوعلی محمد بن عبدالوهاب جبائی (متوفای 303) می گشتم، و رساله دکتری خانم روزاليند گوين را پيدا کردم که در سال 1982 در دانشگاه واشنگتن تمام کرده  است. درشگفتم که چرا هنوز آن رساله منتشر نشده است. در عوض، کتاب منطق و جدل در احتجاجات فقهی قرآن را ديدم که از همين پژوهشگر در سالهای اخير به چاپ رسيده است.

پاره هايی از تفسير جبائی را دانيال ژيماره در پاريس و رضوان السيد در بيروت منتشر کرده اند.

• Osmanli Mufessirleri. Dr. Ziya Demir. Ensar Nesriyat, 2007.

• Al-Ghazali and the Qur'an: One Book, Many Meanings. Martin Wittingham. New York, 2007.

• The Qur'an: A Biography.  Lawrence, Bruce. New York: Atlantic Monthly Press,2006

این کتاب را دوستم دکتر علی آبادی به من معرفی نمود. در نيمسال اوّل 2007 در سمينار قرآن پژوهی خواندنش  را به دانشجويان تکليف کردم. ولی اين بار که همان سمينار را در بهار 2009 درس دادم، به جای آن کتاب آشنايی با قرآن عبدالله سعيد را توصيه کردم که راتلج اخيراً منتشر ساخته است.

• The Cambridge Companion to the Qur'an. Edited by Jane McAuliffe. Cambridge University Press, 2006.

مجموعه ای مفید است و برای تدریس به کار می آید. گردآورنده کتاب، خانم مک اولیف، در دانشگاه جورج تاون است و به رغم اشارات تبشیری که گاه از نوشته هایش استشمام می شود پژوهشهای جدی و خدمات ارزنده ای به قرآن پژوهی نموده که از آن جمله است ویراستاری دانشنامه قرآن که بریل چاپ کرده، و نیز همین کتابی که نامش را اینجا آورده ام.

در تدريس سمينار قرآن پژوهی از اين کتاب به عنوان متن درسی استفاده کردم، و دانشجويان از آن بهره بردند.

• Historical Dictionary of Prophets in Islam and Judaism.  Scott B. Noegel and Brannon M. Wheeler. Scarecrow Press Inc. 2002.

به درد خور است اما افتادگی دارد. نه به اندازه کافی تحقیقی است که راهنمای پژوهشگران باشد، نه چندان جامع که پاسخ مراجعه کننده نامتخصص را بشایستگی بدهد. نويسنده دوّم کتاب، مجلد ديگری نيز در همين موضوع دارد. 

مدّتی است در انديشه تدوين فهرستی تطبيقی از اعلام قرآن هستم، و این کتاب را برای همین گرفتم تا ببینم چه کارهای مشابهی شده است. کتاب مهم و مفيد استاد فقيد شادروان محمّد خزائلی را به دست آوردم و خواندم. آن کتاب را نخستين بار انتشارات اميرکبير در ۱۳۴۱ چاپ کرده بود و از آن زمان تاکنون بارها تجديد طبع گشته است.  کتاب واژگان دخيل در قرآن آرتور جفری و پژوهشهای پس از آن را بايد دوباره مرور کنم. ترجمه فارسی فريدون بدره ای از کتاب جفری را نديده ام.

• The Blackwell Companion to the Qur'an. Edited by Andrew Rippin. Blackwell Publishing, 2006.

ریپین از حلقه مریدان وانزبورو است که در حیطه قرآن پژوهی برای خود دکانی باز کرده است. این مجموعه را بخش بخش کسانی نوشته اند و پیداست که غث و سمین دارد. مفید می نماید.

• Textual Relations in the Qur'an: Relevance, Coherence and Structure. Salwa M. S. El-Awa. London and New York: Routledge Taylor and Francis Group, 2006.

کاوشی است در معانی و بیان دو سوره احزاب و قیامت.

• Sufism and Theology, edited by Ayman Shihadeh, Edinburgh University Press, 2007

• The Naqshbandiyya: Orthodoxy and Activism in a Worldwide Sufi Tradition. Itzschak Weismann. New York: Routledge, 2007.

سلسله نقشبندیه ظاهرا گسترده ترین طریقه صوفیانه است، و فراز و فرودهای تاریخیش برایم جاذب بوده است. ده سال پیش دانشجویی در هاروارد در این باره کار می کرد. اسم نویسنده را نمی شناسم. نمی دانم همان دانشجوست یا نه. شک دارم.

• Sufism: The Formative Period. Ahmet T. Karamustafa. University of California Press, 2007.

کتاب تازه احمد قره مصطفی. کتاب قبلی او با عنوان اولیا لاابالی خوب بود.

• Islamic Sufism Unbound: Politics and Society in Twenty-First Century Pakistan. Robert Rozenhal. New York: Palgrave MacMillan, 2007.

طریقه چشتی-صابری را در پاکستان معرفی می کند. خوب است.

• Der Mensch als Spiegelbild Gottes in der Mystik Ibn Arabis. Fateme Rahmati. Studies in Oriental Religions. Harrasowitz Verlag. 2007.

دیدم اسم نویسنده ایرانی است و موضوع هم به اندیشه ابن العربی مرتبط است.

• Recherches en spiritualite iranienne. Recueil d'articles Hermann Landolt. Institut Frncais de recherche en Iran et Presses universitaires d'Iran, Tehran 2005.

مجموعه مقالات هرمان اندولت. برای رجوع مفید است.

• Sufism: Love & Winsdom. Edited by Jean-Louis Michon and Roger Gaetani. Foreword by Seyyed Hossein Nasr.

مجموعه خوبی به نظر می رسد. کوششی است برای زنده کردن مجموعه جاویدان خرد (=حکمت خالده) که زمانی در ایران دکتر نصر در می آورد. چند مقاله خوب در آن می بینم، از جمله یکی درباره نظر ابن العربی راجع به ر‌ویت خداوند. در نظرم باشد تا رجوع کنم. 

• Sufism in the West. Edited by Jamal Malik and John Hinnels. London and New York: Routledge, Taylor & Francis Group. 2006.

• النصوص الکامله للنفری. دراسه و تقدیم د. جمال المرزوقی. مصر ۲۰۰۵.

• المتصوفه فی المغرب الاقض فی عصری المرابطین و الموحدین. حسین سید عبدالله مراد. قاهره، ۱۴۲۱/۲۰۰۱

• Sufi Martyrs of Love: The Chishti Order in South Asia and Beyond. Carl W. Ernst and Bruce B. Lawrence. New York: Palgrave Macmillan, 2002

خوب کتابی است. استفاده کردم.

• Sufi Commentaries on the Qur'an in Classical Islam. Kristin Zahra Sands. Routledge Studies in the Quran. London and New York: Routledge, Taylor & Francis Group. 2006

کتابی است مختصر اما مفید در شناخت امهات تفاسیر صوفیانه بر مصحف شریف. به دو بخش و مجموعاْ نه فصل تقسیم شده، و یک مقدمه و نتیجه گیری دارد. در پیوست چند مفسر که در اساس به تصوف شهرت نداشته اند - از طبری تا ابن تیمیه- معرفی شده اند. بخش اول با حدیث مشهور ابن مسعود، مشهور به حدیث سبعه احرف- آغاز شده، و پاره ای از سخنان امام صادق علیه السلام نیز در فصل اول آمده است. نظر پاره ای از متصوفه را در بحث محکم و متشابه نقل کرده، سخنانی درباره حضور قلب آورده، و روش تفسیری ابونصر سراج، غزالی، ابن عربی، نظام الدین نیشابوری، و علاء الدوله سمنانی را بازگفته است. در بخش دوم، آراء تفسیری شوشتری، سلمی، قشیری، غزالی (ابوحامد)، میبدی، روزبهان بقلی، کمال الدین عبدالرزاق کاشانی، و نظام الدین نیشابوری باز به اجمال معرفی شده است. اقوال صوفیان را خاصه درباره خضر و علم لدنی و نیز درباره مریم عذرا گردآوری نموده است.

• Rumi: THe Masnavi, Book Two. Javid Mojaddedi. Oxford University Press, 2007.

• Mevlana ve Goethe. Senail Ozkan. Istanbul, 2006.

•  Islamophobia: Making Muslims the Enemy. Gottschalk, Peter and Gabrel Greenberg.  Islamophobia: Making Muslims the Enemy.  Lanham, MD: Rowman & Littlefield, 2008.

• Under the Heel of the Dragon: Islam, Racism, Crime and the Uighur in China. Blaine Kaltman. Ohio University, 2007.

  موضوع جالبی است. کتاب را نخوانده ام. فعلا بماند.

• Against Islamophobia: Muslim Communities, Social Exclusion and he Lisbon Process in Europe. Arno Tausch, Christian Bischof, Tomaz Kastrun, Karl Mueller. New York: Nova Science Publishers, 2007.

کتابی است با رویکرد جامعه شناسانه مبتنی بر آمار اجتماعی درباره وضع مسلمانان در اروپا.

• Making Islam Democratic: Social Movements and the Post-Islamist Turn. Asef Bayat. Stanford University Press. 2007.

نوشته آصف بیات که در هلند استاد و رئیس مو ءسسه معتبری است و اشراف خوبی نسبت به مسائل ایران و مصر دارد.

• Journey into Islam: The Crisis of Globalization.  Ahmed, Akbar. Washington, D.C.: Brookings Institution Press, 2007.

• الاسلاموفوبیا: لما ذا یخاف الغرب من الاسلام. سعید اللاوندی. مصر، ۲۰۰۶.

این هم از نکته های عجیب زمانه است که رویارویی کنونی میان "غرب" با مسلمانان را بعضی سیاستمداران و روزنامه نویسها در قالب اسلام هراسی یا اسلام ترسی، به اصطلاح اسلاموفوبیا، تحلیل می کنند. به گمان من پشت این واژه بدآهنگ جز سوء فهم از جریانهای پیچیده موسوم به جهانی سازی چیزی نمی توان یافت.

• کبری الجماعات االاسلامیه الاصلاحیه فی العالم المعاصر: جماعات- حرکات- احزاب. توفیق الواعی، ۱۴۲۷/۲۰۰۶ِ المنصوره، مصر:

مجموعه مرجع در دو جلد. سودمند است.

• Transnational Muslims in American Society. Aminah Beverly McCloud. Gainsville, FL: University of Florida Press, 2006.

• Mecca and Main Street: Muslim Life in America After 9/11.  Geneive Abdo, Oxfored, New York: Oxford University Press, 2006.

نویسنده قبلا  کتابی درباره ایران چاپ کرده، و ظاهراْ افترایی هم در آن به اکبر گنجی بسته بود که مایه دردسر شد. این کتاب را می گویند بد نیست.

• Islamic Democratic Discourse: Theory, Debates and Philosophical Perspectives. Edited by M. A. Muqtedar Khan. Lexington Books, 2006.

گردآوری سودمندی است. دکتر علی پایا در این مجموعه مقاله ای دارد و پاره ای از آراء دکتر سروش، حجه الاسلام مجتهد شبستری و سعید حجاریان را معرفی نموده است.

• L'Islam dans la cite: Dialogues avec les jeunes musulmans francais. Sous la direction de Philippe Yacine Demaison. editions Albin Michel, 2006

گفتگوهایی با جوانان مسلمان و مسلمان زاده فرانسوی درباره رسم و راه مسلمانی، صورت و معنای قوانین دینی، ارکان دین، حضرت پیامبر، زکات و حجاب و غیره.

• Arab Americans in Michigan By Rosina J. Hassoun. Michigan State UNiversity Press, 2005.

جزوه ای است در کمتر از هشتاد صفحه. داده های اندکی در آن هست، ولی سودمند است. لب مطلب  در خلاصه دوسه صفحه ای آخر کتاب آمده است. راجع به آمدن مزدگیران یمنی برای کارگری در شرکت فورد اطلاعات دارد، و مطالبی درباره درزیهای میشیگان، و مهاجرت شیعیان بنت جبیل.

•  Pioneers of Islamic Revival. Edited by Ali Rahnema. 2005

چاپ تازه ای از کتابی که علی رهنما گردآورده و با پیشگفتار مبسوط منتشر نموده است. در این مجموعه آراء نه نفر معرفی و بررسی شده است: سید جمال الدین افغانی (نوشته نیکی کدی)، محمد عبده (ایوون حداد)، روح الله خمینی (باقر معین)، ابوالاعلی مودودی (سید ولی رضا نصر)، حسن البنا (دیوید کامینز)، سید قطب (چارلز تریپ)، موسی صدر (آگستس ریچارد نورتون)، علی شریعتی (علی رهنما)، محمد باقر صدر (شبلی ملاط).

• Consult Them in the Matter: A Nineteenth-Century Islamic Argument for Constitutional Government. ByTranslated from the Arabic with Introduction and Notes by L. Carl Brown. ‌The University of Arkensas Press, 2005

ترجمه ای است از مقدمه اتحاف اهل الزمان باخبار ملوک التونس و عهد الامان. جا دارد کسی همت کند و رساله تنبیه الامه نائینی را به انگلیسی ترجمه کند و با حواشی مکفی به چاپ برساند. براستی تنبیه الامه و تنزیه المله که امسال درست صد سال قمری از نگارش آن می گذرد بسیار کتاب در خور توجهی است. نظر یک اصولی طراز اول - شیخ محمد حسین نائینی- که به تایید و تقریظ محمد کاظم خراسانی و آقا عبدالله مازندرانی هم مستظهر است، پتکی کوبنده است بر سر تاریک اندیشان خشک مغزی که امروز در پی احیای نظریه پوسیده و خوفناک خلافت اللهی هستند که مبنای عمل بنی امیه بوده است.

•  The Islamic Challenge: Politics and Religion in Western Europe. Jytte Klausen. Oxford University Press, 2005.

به نظر کتاب مفیدی می رسد درباره مسلمانان اروپا. شاید بخوانم (؟) اگر چه کار اصلیم در این حوزه نیست.

• Islam and Global Dialogue: Religious Pluralism and the Pursuit of Peace. Edited by Roger Boase. Foreword by Prince Hasan bin Talal of Jordan. Vermont, US: Ashgate, 2005.

مجموعه ۱۹ مقاله در موضوع اسلام و گفتگو. از ایران فقط دکتر محمد لگنهاوزن نوشته ای در این کتاب دارد که در بخش نخست گنجانده شده است. علاوه بر نویسندگانی که در این موضوع فراوان سخن می گویند - اکبر احمد، خالد ابوالفضل، محمد ایوب، و فرد هلیدی - دیگرانی هم جزو نویسندگان هستند که قبلاْ نوشته ای از آنها نخوانده ام.

• A Glance into Ottoman Bosnia. Matija Mazuranic. Saqi, 2007.

کتاب کوچکی است که در اصل یک قرن و نیم پیش از این، در ۱۸۳۹ تا ۱۸۴۰، به قلم یکی از اهل همان سرزمین نوشته شده  است. باید بخوانم تا درست بفهمم. نام و نشان کتاب را اینجا می نویسم تا بعدا مراجعه کنم (۱۶ مرداد ۸۶).

• Avsar Turkmenleri. Adnan Menderes Kaya.

کتابی به ترکی در معرفی قوم افشار.

• غزاه باسم الانسانیه: قصه اسیاسه البریطانیه تجاه تجراه الرقیق فی سلطنه عمان و شرق افریقیه، ۱۲۳۷-۱۳۲۳/۱۸۲۲/۱۹۰۵م. تدلیف عبدالله بن ابراهیم بن علی الترکی. ۱۴۲۷/۲۰۰۶.

کتاب مفیدی درباره سیاست بریتانیا در امر برده فروشی.

• The Great Arab Conquests: How the Spread of Islam Changed the World We Live in. Hugh Kennedy. London: Weinfeld & Nicolson, 2007.

نوشته های هیو کندی عادتا عالمانه و پراطلاع است. این کتاب تازه هم از این دست است.

• Early Islamic Syria: An Archaeological Assessment. Alan Walmsley. London: General Duckworth & Co., 2007

درباره انتقال شام به دوره اسلامی سودمند است.

• Mamluks and Ottomans: Studies in Honor of Michael Winter. Edited by David J. Wasserstein and Ami Ayalon. Routledge Studies in Middle Eastern History. New York, 2006.

مجموعه هفده مقاله همراه با یک مقدمه. موضوع مشترک مقالات، انتقال از دوره ممالیک به سلطه عثمانیان در مصر  و شام و سایر سرزمینهاست از حدود سال ۱۵۱۶ میلادی به بعد.

• مجموعه مقالاتی در پاسداشت مقام علمی، فرهنگی و تاریخی دکتر عبدالحسین نوایی. گردآوری و گزینش الهام ملک زاده. تهران: نشر نوگل، ۱۳۸۵.

بعضی مقلات بسیار خوب در این مجموعه هست که به احترام دکتر نوایی، از پیشداران مورخان ایران امروز، فراهم آمده است. احکام و اسناد تجارت با هلندیان از دوره صفویه را که ایرج افشار آورده است، شاید برای کلاسی استفاده کنم.

• الجزائر خلال الحکم الترکی، ۱۵۱۴-۱۸۳۰. صالح عباد. دار هومه، ۲۰۰۵.

شاید همین مطالب را در نوشته های انگلیسی و فرانسه هم بتوان یافت.

• The Making of Jordan: Tribes, Colonialism and the Modern State. By Yoav Alon, London and New York: I. B. Tauris, 2007.

تاثیر و تاثر میان عشایر و حکومتها اعم از دولتهای ملی مدرن و امارتهای پیشامدرن - جای تامل دارد. این کتاب بحثی درباره اردن در نیمه نخست سده بیستم میلادی به دست می دهد.

• The Pasha's Bedouin: Tribes and State in Egypt of Mehmet Ali, 1805-1848. By Reuven Aharoni, New York: Reoutledge Series in Middle Eastern History. New York, 2007.

این کتاب هم به مساله تاثیر و تاثر میان عشایر و حکومت می پردازد، در دوره محمد علی پاشا که پس از اشغال مصر به دست ناپلئون بناپارت در مصر به قدرت رسید.

• Gecmisten Gunumuze: Bahriye Kiyafetleri (1390-2005.

کتاب به دردخوری است که بتازگی از ترکیه خریدم. تصاویر خوبی از البسه دریانوردان دارد، از جمله در قرن شانزدهم میلادی که به کار من مربوط می شود.

• Ilkhans: Coinage of the Persian Mongols. By Omer Diler. Istanbul, 2006.

خوب است که دست کم در ترکیه کسی پیدا شده است تا کتابی درباره مسکوکات دوره ایلخانان تدوین کند. از ایران که چیزی در نیامده. حیف!

• From al-Andalus to Khurasan: Documents from Medieval Muslim World. Edited by Petra M. Sijpeseijn et al. Leiden & Boston: Brill, 2007.

مجموعه مقالات است. فقط یکی به خراسان مربوط می شود ولی همان یکی هم دارای اهمیت است چون به نوشته های برجامانده  از ابتدای دوره عباسی در خراسان می پردازد.

• The Graves of Tarim: Geneology and Mobility Across the Indian Ocean. Enseng Ho. University of California Press, 2006.

کتاب را به توصیه دوستم رمزی از کتابخانه گرفتم ولی کس دیگری خواسته است تا فورا برگردانم. فعلا فرصت خواندنش نیست. اسمش را می نویسم تا بعدا به سراغش برگردم.

• الکامل فی التراث الطبی العربی. عادل البکری. منشورات المجمع العلمی، ۱۴۲۶ ه- ۲۰۰۵ م.

کتاب مرجع سودمند پراطلاعی است.

• دوله السلاجقه و بروز مشروع اسلامی لمقاومه التغلغل الباطنی و الغزو الصلیبی. علی محمد الصلابی.

گردآوری سودمندی است.

• درک شهری از مشروطه: مقایسه حوزه مشروطه خواهی اصفهان و تبریز.  رسول  جعفریان.

کار مفیدی است. اگر نویسنده روش شناسی تاریخی می دانست کارهایش بهتر می شد. همین که هست هم بد نیست.

• Chretiens en Terre D'Iran: Implantation et Acculturation. Textes Reunis par Ripka Gyselen. Association pour l'avancement de etudes Iraniennes. Paris, 2006.

پنج مقاله سودمند درباره حضور مسیحیان در سرزمین ایران.

• عصرالدولتین الامویه و العباسیه و تاثیر فقه الخوارج علی الحیاه السیاسیه. الدکتور علی محمد محمد الصلابی. ۱۴۲۷/۲۰۰۶.

• Muslim Rebels: Kharijites and the Politics of Extermisim in Egypt. Jeffrey T. Kenney. Oxford University Press, 2005.

• Medieval Islamic Swords and Swordmaking: Kindi's Treatise on Swords and their Kinds. Robert Hoyland and Brian Gilmour. E. J. W. Gibb Memorial Trust, 2006

• The Persians: An Introduction. Maria Brosius. Routledge Taylor Francis Group, 2006.

مختصر و مفید و مستقل در تاریخ ایران پیش از اسلام. جا دارد کسی به فارسی ترجمه اش کند: راحت حلقوم است!

• Nadir Shah's Quest for Legitimacy in Post-Safavid Iran. Ernest S. Tucker. University Press of Florida, 2006.

بازخوانی و بازسازی خوب و پاکیزه ای از تاریخ نادری است. این کتاب از دل رساله دکتری تاکر درآمده که زیر نظر جان وودز در شیکاگو نوشته است.

• Sea of Faith: Islam and Christianity in the Medieval Mediterranean World. Stephen O'Shea. New York: Walker & Company, 2006.

ژورنالیستی ولی سودمند است.

• A Military History of Egypt: From the Ottoman Conquest to the Ramadan War. Andrew McGregor, Prager Security International, 2006

تورقی کردم: به درد مراجعه می خورد.

• Islam and the Abolition of Slavery. William Gervase Clarence-Smith. Oxford University Press, 2006.

موضوع جالب است. نویسنده را نمی شناسم و چیزی به قلمش هنوز نخوانده ام.

• Trickster Travels: A Sixteenth Century Muslim Between Worlds. Natalie Zemon Davis. Hill and Wang, 2006

• Eagle's Nest: Ismaili Castles in Iran and Syria. Peter Willey. London: I. B. Tauris, 2005.

• The Politics of Knowledge in Premodern Islam: Negotiating Ideology and Religious Inquiry. Omid Safi. Chapel Hill: The University of North Carolina Press, 2006

امید صفی استاد دانشگاه کلگیت در نیویورک بود و اینک در دانشگاه کارولینای شمالی است. مصاحبه هایش را با رادیوی NPR دو سه بار شنیده ام. از بهترین پژوهشگران ایرانی تبار است که در این سرزمین تحصیل کرده اند. دو سه سال پیش میزبان دکتر پورجوادی بود. این کتاب درباره دوره سلجوقی است در شش فصل: فصل اول در نقد "اسطوره سلجوقیان"، فصل دوم و سوم درباره دستگاه دیوانی سلجوقیان با نظراتی راجع به نظام الملک، دو فصل هم درباره غزالی و عین القضات. بسیار مفید به نظر می رسد.

• فی اخبار الاوائل، الدکتور سعيد بن مسفر بن عوض الدغار الوادعی. چاپ عربستان سعودی، ۱۴۲۳/۲۰۰۳

• گلبدن نامه، نوشته گلبدن بانو (درگذشته ۱۰۱۱/۱۶۰۳. دختر بابر و خواهر همایون گورکانی). به کوشش ایرج افشار. موقوفات مرحوم محمود افشار. تهران ۱۳۸۴. همین کتاب هشتاد سال پیش (در ۱۹۲۵) با ترجمه و حواشی انت بوه ریج (Annette S. Beveridge) به اسم همایون نامه چاپ شده بود.

• Gun Powder, by Clive Ponting. London: Chatto and Windus, 2005.

تاریخ هزار ساله کشف و استفاده از باروت. فصلی هم در استفاده از باروت نزد مسلمانان دارد.

• The Canonozaion of al-Bukhariand Muslim: The Formation and Function of the Sunni Hadith Canon. Jonathan Brown. Brill, 2007.

• The Birth of the Prophet Muhammad: Devotional Piety in Sunni Islam. Marion Holmes Katz. Routledge, 2007

• The Historical Muhammad.  Zeitlin, Irving M.  Malden, MA: Polity Press, 2007.

کتاب دیگری که دوستی معرفی نمود، ولی سخت کم مایه است. حرفهای دیگران را تکرار کرده با اندک چاشنی شبه جامعه شناسانه. لایسمن و لا یغنی من جوع.

• الجامع فی احکام اللحیه. تالیف  علی بن احمد بن حسن الرازمی. چاپ ۱۴۲۵/۲۰۰۴، دارالاثار للنشر و التوزیع. یمن.

سرانجام کتابی جامع درباره احکام ریش. علاقه مندان از www.dar-alathar.com در یمن تهیه کنند. خوب شد کسی همت کرد مجموعه روایات درباره ریش تراشیدن را گردآوری نمود.

• Historical Dictionary of Prophets in Islam and Judaism.  Scott B. Noegel and Brannon M. Wheeler. Scarecrow Press Inc. 2002.

به درد خور است اما افتادگی دارد. نه به اندازه کافی تحقیقی است که راهنمای پژوهشگران باشد، نه چندان جامع که پاسخ مراجعه کننده نامتخصص را بشایستگی بدهد. نويسنده دوّم کتاب، مجلد ديگری نيز در همين موضوع دارد. 

مدّتی است در انديشه تدوين فهرستی تطبيقی از اعلام قرآن هستم، و این کتاب را برای همین گرفتم تا ببینم چه کارهای مشابهی شده است. کتاب مهم و مفيد استاد فقيد شادروان محمّد خزائلی را به دست آوردم و خواندم. آن کتاب را نخستين بار انتشارات اميرکبير در ۱۳۴۱ چاپ کرده بود و از آن زمان تاکنون بارها تجديد طبع گشته است.  کتاب واژگان دخيل در قرآن آرتور جفری و پژوهشهای پس از آن را بايد دوباره مرور کنم. ترجمه فارسی فريدون بدره ای از کتاب جفری را نديده ام.

• The Sacred Foundations of Justice in Islam: The Teachings of Ali ibn Abi Talib. Edited by M. Ali Lakhani, with an introduction by Seyyed Hossein Nasr. World Wisfom, Inc. 2006.

• The Act of Being: The Philosophy of Revelation in Mulla Sadra. By Christian Jambet, translated into English from the French by Jeff Fort. Zone Books, 2006.

کریستیان ژامبه از آخرین بازماندگان نسل آنری کربن و از بقیه الماضین است. این کتاب مفصل و مهمی است.

• Rational Theology in Interfaith Communication: Abu l-Husayn al-Basri's Mu'tazili Theology among the Karaites in the Fatimid Age. Wilferd Madelung and Sabine Schmidtke. Brill, 2006.

ترجمه متونی از عربی و عبری. برای مراجعه مفید است.

• Sexual Ethics and islam: Feminist Reflections on Qur'an, Hadith and Jurisprudence. Kecia Ali. Oxford: OneWorld Pulications.

موضوع مهمی است، و عناوین فصلهای این کتاب هم جالب است. بحثی درباره ملک یمین دارد، و نیز در ختان اناث.

• The Literature of Islam: A Guide to the Primary Sources in English Translation. Paula Young Skreslet & Rebecca Skreslet. MD, USA: Scarecrow Press Inc: 2006.

کتابی است که جایش تا کنون خالی بود. راهنمای سودمندی است که درباره ترجمه های انگلیسی پاره ای از آثار اسلامی اطلاعاتی به دست می دهد. متاسفانه بسیاری از ترجمه ها در این کتاب معرفی نشده و جای مرجعی جامع در این باره همچنان خالی است.

• تیسیر الوصول الی علم الاصول. الدکتور عبدالرحیم یعقوب (فیروز). مکتبه الهبکان، ۱۴۲۴/۲۰۰۳

• God and HUmans in Islamic Thought: 'Abd al-Jabbar, Ibn Sina and al-Ghazali.  Maha Elkaisy-Friemuth. New York, NY: Routledge, 2006.

موضوع مهمی است، و قاضی عبدالجبار و ابن سینا و غزالی در دوره ای کوتاه بیش و کم جامع نظریات در این موضوعند. سه مفهوم "لطف" آنگونه که در کار عبدالجبار معتزلی آمده، "عشق" در نوشته های متاخر ابن سینا و "فنا" در آثار غزالی، محور کتاب است. نویسنده خانمی است که در انگلستان تحقیق و تدریس دارد. کتاب سودمندی است برای مراجعه.

• Jihad in Islamic History. By Michael Bonner. Princeton: Princeton University Press, 2006

مایکل بونر در دانشگاه میشیگان تاریخ اسلام درس می دهد. این کتاب کوچک (کمتر از دویست صفحه) گردآوری سودمندی است درباره جهاد که این روزها همه جا اسمش را می برند.

• Islamic Philosophy from Its Origins to the Present: Philosophy in the Land of Prophecy. Seyyed Hossein Nasr, SUNY, 2006

آخرین کتاب دکتر نصر است که فعلا چاپ شده.

• Mulla Sadra's Transcendent Philosophy. By Muhammad Kamal. Ashgate, 2006.

کتاب ساده ای است که از استرالیا درآمده. مطلب تازه در آن ندیدم: حتی در قیاس با آنچه قبلا از نصر و فضل الرحمن به انگلیسی در این باره چاپ شده است.

• Philosophy, Theology and Mysticism in Medieval Islam. Richard Frank, edited by  Dimitri Gutas. Ashgate, 2005.

چند مقاله خوب در علم کلام دارد، از جمله یکی درباره رشحات نوافلاطونی در اندیشه جهم بن صفوان.

• Ismailis in Medieval Muslim Societies. Farhad Daftary. London: I. B. Tauris, 2005.

از انتشارات موسسه مطالعات اسماعیلی لندن به اهتمام دکتر فرهاد دفتری. گردآوری خوبی است.

• The Islamic School of Law: Evolution, Devlolution and Progress. Edited by Peri Berman, Rudolph Peter and Frank E. Vogel.

سیزده مقاله در این مجموعه هست، و تنها یکی به فقه شیعه مربوط است. دو سه مقاله در تطبیق مذاهب با مباحث جدید دارد. فعلاْ مقاله استیون جد در معرفی نظریات فقهی اوزاعی و سفیان ثوری به عنوان مذاهب رسمی فقه در دوره اموی نظرم را گرفته است. بماند تا بخوانم.

• Charity, Endowments, and Charitable Institutions in Medieval Islam. Yaacov Lev. University Press of FLorida, 2005

• رجب سن ترک (Recep Senturk)‌ کتاب تازه ای منتشر کرده است مبتنی بر رساله دکتریش که چند سال پيش در گروه جامعه شناسی دانشگاه کلمبيا از آن دفاع کرده بود. نام کتاب
•  
•  Narrative Social Structure: Anatomy of the Hadith Transmission Network (610-1505)
•  
• است.

• مجموعه مقالاتی از پتريشا کرونه با عنوان از قباد تا غزالی (From Kavad to Al-Ghazali: Religion, Law and Political Thought in the Near East, c.600–c.1100) در سلسله Variorum Collected Studies Series چاپ شده است، به قیمت ۱۱۴ دلار.

• Science of the Cosmos, Science of the Soul: The Pertinence of Islamic Cosmology in the Modern World. William C. Chittick. Oxford: OneWorld, 2007.

• Nietzsche and Islam. Roy Jackson. Routledge Advances in Middle East and Islamic Studies. London and New York, 2007.

تورقی کردم و بر آن پایه کتاب را فهیمانه یافتم. بایدش خواند. صد و هفتاد صفحه بیشتر نیست. (دوازده اردیبهشت ۸۶)

• Postmodernism for Historians. Callum G. Brown. Pearson Education Ltd, 2005.

نمی دانم آوردن این کتاب زیر موضوع فلسفه کار درستی است یا نه. اگر بخش تازه ای با نام روش شناسی آغاز می کردم و این عوان را در آنجا می گذاشتم شاید دقیقتر بود. باری، کتاب کوتاه و خوشخوان و آموزنده ای است. از آن دسته کتابها که نوشتنشان در انگلستان رایج است. برای درس دادن کلاسی در روش شناسی تحقیق یا تاریخ پژوهی سودمند است. به درد ترجمه هم می خورد. پیش در آمد ساده فهمی است به بحث در کمتر دز دویست صفحه. هشت فصل دارد: از تجربه گرایی آغاز می کند، بحثی درباره نشانه شناسی دارد، مفهوم گفتمان را توضیح می دهد، از "فراساختارگرایی" بحث می کند، معنای متن و خود و نگرش اخلاقی به تاریخ را بررسی می کند، و سرانجام پاره ای از نقدها بر "فرامدرنیسم" را عرضه می دارد.

• Wittgenstein: A Very Short Introduction. A. C. Grayling. Oxford University Press, 2001

• علم الائمة: مقاربة فلسفیة کلامیة. الشیخ خلیل رزق.دارالهادی، ۱۴۲۷/۲۰۰۶.

رساله فوق لیسانس نویسنده است. مصادر را نقل کرده و مفید است.

• دیوان الصاحب بهاء الدین اربلی: علی بن عیسی اربلی (ت ۶۹۲ ). کامل سلمان الحبوری. ۲۰۰۶.

دیوان صاحب کتاب کشف الغمه نویسنده مهم شیعه امامی. معاصر با بزرگانی چئن خواجه نصیر، سید بن طاووس و ابن ابی الحدید.

• شرح حیات النفس فی حضره القدس. تالیف شیخ احمد الاحسائی (۱۱۶۶-۱۲۴۱). بیروت، ۱۴۲۷/۲۰۰۶.

از آثار مهم شیخ احمد احسائی. امروز (۵ مرداد ۸۶) دریافتم که شیخ احمد و کاشف دزفولی معاصر بوده اند.

• دارالعلمهای شیعی و نوزایی فرهنگی در جهان اسلام. محمد کریمی زنجانی اصل. تهران: انتشارات اطلاعات، ۱۳۸۵.

• عرفان شیعی به روایت سید حیدر آملی. به کوشش محمد کریمی زنجانی اصل. تهران: انتشارات اطلاعات، ۱۳۸۵.

گردآوری خوبی است از پنج مقاله در معرفی سید.

• الزهر و الحجر: التمرد الشیعی فی الیمن و موقع الاقلیات الشیعیه فی السناریو الجدید. عادل الحمدی، مرکز نشوان الحمیری للدراسات و النشر. ۲۰۰۶.

در وضع شیعیان یمن. نویسنده متعصب است.

• Justice and Remembrance: Introducing the Spirituality of Imam 'Ali. By Reza Shah-Kazemi, London, New York: I. B. Tauris, 2006.

• The Shia Revival: How Conflicts within Islam Will Shape the Future. By Vali Nasr. New York, London: W. W. Norton & Company, 2006.

چندی پیش جایی خواندم که این کتاب در دست نگارش است. آفرین به کارآیی نویسنده. من که یک سال بیشتر است با ایده نوشتن کتابم - در موضوعی مرتبط- کلنجار می روم و هنوز اندر خم پیشگفتار در مانده ام.

کتاب نواده شیخ فضل الله نوری و فرزند ارشد دکتر نصر البته خواندن دارد.

• The Heirs of the Prophet: Charisma and Authority in Shi'ite Islam. Liyakat N. Takim. Albany: State University of New York Press, 2006.

پژوهشی است در منابع رجالی شیعه. چندان جدی نیافتمش، ولی دقتی هم در آن نکرده ام و شاید برداشتم غلط باشد.

• مختارنامه، عطاء الله بن حسام واعظ هروی (قرن دهم). تهران: انتشارات ققنوس، ۱۳۸۴

• عاشوراپژوهی: با رویکردی به تحریف شناسی تاریخ امام حسین علیه السلام، محمد صحتی سردرودی. قم: انتشارات خادم الرضا (ع)، تابستان ۱۳۸۴

• عالی قلندر و شاه فضل ولی، به انضمام تاریخ مشعشعیان.تحقیق و تالیف سیاوش دلفانی، تهران: انتشاران منشور امید، تابستان ۱۳۸۴

• ماخذشناسی توصیفی تاریخ تشیع امامیه در ایران. حسن حضرتی

• An Enchanted Modern: Gender and Public Piety in Shi'i Lebanon. By Lara Deeb. Princeton and Oxford: Princeton University Press, 2006

• The Shi'is of Jabal 'Amil and the New Lebanon: Community and Nation-State, 1918-1943. Tamara Chalabi. Foreword by Fouad Ajami

از وجنات کتاب بر می آید که شاید به درد بخورد.

• The Twelver Shi'a as a Muslim Minority in India: Pulpit of Tears. Toby M. Howarth. London and New York: Routledge, 2005.

• الحرکات السریه الشیعیه فی العراق. حنا بطاطو. جزوه ای است درباره حزب الدعوه و جهاد اسلامی در عراق.

• Reaching for Power: The Shi'a in the Modern Arab World. Yitzhak Nakash. Princeton University Press, 2006.

این اسحاف نقاش یا ایتساک ناکاش قبلاْ کتابی درباره شیعیان عراق نوشته بود که هنوز نخوانده ام. کتاب تازه اش درباه شیعیان در جهان عرب است که یک مقدمه بلند و پنج فصل دارد. مضمون کتاب را فعلاْ نمی توانم ارزیابی بکنم، اما خط و ربط نویسنده را نمی پسندم - چنانکه از مقدمه و صفحه سپاس اجمالاْ بر می آید.

• Targeting Iran. David Barsamian with Noam Chomsky, Ervan Abrahamian and Nahid Mozaffari. San Francisco: Open Media Series, City Lights Books, 2007.

دیوید بارسامیان را پارسال در دفتر چامسکی دیدم. رادیویی را پایه گذاری کرده است با نام www.alternativeradio.org و در اطلاع رسانی ضدجنگ فعال است. این هم اثر تازه ای است که فراهم آورده که اصلاع رسان و سودمند است.

• Bazaar and State in Iran: The Politics of the tehran Marketplace. Arang Keshavarzian. Cambridge University Press, 2007.

نویسنده را شخصا نمی شناسم، ولی می دانم که استادیار علوم سیاسی در دانشگاه کنتیکت است. کتاب پاکیزه سودمندی است. نهاد بازار و ظرفیت آن برای بسیج اجتماعی را در دوره پهلوی و در جمهوری اسلامی بررسی نموده است. فصل دوم کتاب کوششی است برای شناخت مفهومی نهاد بازار. چارچوب نظری در اینجا عمدةً وبری است. (۲۱ خرداد ۸۶)

• Iran on the Brink: Rising Workers and Threats of War, Pluto Press, Andreas Malm and Shora Esmailian. London & AnnArbor, 2007.

از آن دسته کتابها که نوشته های روزنامه ها را همراه با تفسیر سیاسی عرضه می کنند. لابد برای اهلش اطلاع رسان و مفید است.

• Iran: A People Interrupted. Hamid Dabashi. New York: The New Press, 2007.

کتاب تازه حمید دباشی استاد کرسی ایران شناسی دانشگاه کلمبیا. کتابی است متفاوت با آنچه دیگران راجع به ایران نوشته اند و می نویسند.

• Historical Dictionary of Iran. John H. Lorentz. Second Edition, The Scarecrow Press, 2007.

کتاب مرجع سودمندی است، مجموعا در ۴۷۵ صفحه، که بیش از صد صفحه اش فهرست و کتابشناسی است. گردآورنده  چندسالی را پیش از انقلاب به عنوان عضو "سپاه صلح" در ایران گذرانده است.

• Reading Legitimation Crisis in Tehran: Iran and the Future of Liberalism. Danny Postel. Prickly Paradigm Press, 2006.

جزوه ای کوچک اما جدی گرفتنی است. پرسش نویسنده این است که چرا گفتمان/ایدئولوژی روشنفکری امروز ایران لیبرالیسم است نه مارکسیسم. ارجاعات به روشنفکران معترض و فعالان سیاسی ایران است، و نویسنده خود لیبرال است. خواندنی است.

• فراز و فرود جنبش کردی ۱۳۵۷ تا ۶۷. نوشته حمید رضا جلائی پور.

کتابکی است در دویست و اند صفحه. میانمایگی از وجناتش می بارد.

• Islam and Democracy in Iran: Eshkevari and theQuest for Reform. Ziba Mir-Hosseini and Richard Tapper.

کتابی است در معرفی حسن یوسفی اشکوری که در زمره اصلاح طلبان به شمار می رود و به حکم دادگاه خلع لباس - یعنی لباس طلبگی- شده است. صناعتی است که می چرخد.

• Iran's Nuclear Ambitions. Shahram Chubin, Carnegie Endowment for International Peace, Washington, DC. 2006.

کتابی است در دویست و اند صفحه راجع به مساله هسته ای در ایران. پیشگفتاری دارد که نقاط عطف مساله را از افشای برنامه ها در تابستان ۸۱ تا زمان حاضر دنبال می کند. بعد در ضمن یک مقدمه، شش فصل و یک بخش نتیجه گیری موضوعات مربوط به مساله را مطرح می کند. موضوع و محتوا به کار من ربطی ندارد.

• اقتصاد کوچه: گزارش پول ملی ایران، هزینه های زندگی و دستمزدها، در دو سده گذشته (۱۱۵۷ تا ۱۳۵۷ خورشیدی). مجید پورشافعی، انتشارات گام نو، ۱۳۸۵.

• A War Too Far: Iraq, Iran and the New American Century. Paul Rogers, Ann Arbor, MI: Pluto Press, 2006.

گردآوری خوبی است از نوشته ها درباره خبررسانی دروغ آمیز منابع رسمی و تبلیغاتی امریکای مربوط به جنگ عراق و احتمال حمله به ایران.

• Class and Labor in Iran: Did the Revolution Matter? Farhad Nomani & Sohrab Behdad. Syracuse University Press, 2006.

موضوع مهمی است. محتوا را فعلا نمی توانم داوری کنم. بماند تا بخوانم.

• Democracy in Iran: History and the Quest for Liberty. Ali Gheissari & Vali Nasr. Oxford University Press, 2006

مجموعا متوسط است. ایده نوی ندارد، ولی جای خود را پیدا خواهد کرد لابد.

• My Sister, Guard Your Veil, My Brother, Guide Your Eyes: Uncensored Iranian Voices. Edited by Lila Azam Zanganeh. Boston, MA: Beacon Press, 2006.

چیزکی است در صد و بیست و اند صفحه.

• Politics of Culture in Iran: Anthropology, Politics and Society in the Twentieth Century. Nematollah Fazeli. London and New York: Routledge, 2006

ظاهراْ نخستین کتاب جامع درباره سیر پژوهشهای مردمشناسانه در ایران و درباره ایران. نویسنده دانشیار دانشگاه علامه طباطبائی در تهران است.

• Tehran Blues: Youth Culture in Iran. Kaveh Basmenji. London: Saqi Books, 2005.
• Iran: Political Issues, Nuclear Capabilities, and Missile Range. Milton M. Schwartz (ed). New York: Nova Science Publishers Inc., 2006
• Iran: The Essential Guide to a Country on the Brink. Encyclopedia Britannica, 2006

مجموعه مقالات دانشنامه بریتانیکا راجع به ایران معاصر در یک مجلد با مقدمه استیفن کینزر (نویسنده کتاب مردان شاه درباره ۲۸ مرداد).

• We Are Iran: The Persian Blogs. Nasrin Alavi. Brooklyn, NY: Soft Skull Press, 2005

• Missing Soluch. Mahmoud Dowlatabadi. Translated by Kamran Rastgar. Canada, 2007.

ترجمه انگلیسی جای خالی سلوچ دولت آبادی به قلم آشنای ما کامران رستگار که در ادینبرو درس می دهد.

• A Man without a Country. Kurt Vonnegut. 2007

این  کتاب کوچک یکصد و چهل و پنج صفحه ای را محمد عزیزم در مسافرت اخیرش به پورتوریکو سر راه در فرودگاه آتلانتا خریده و از خواندنش لذت برده بود. سفارش کرد من هم بخوانم که دو روزه خواندمش. فردای روزی که تمامش کردم، یعنی ۲۳ فروردین ۸۶ نویسنده کتاب در سن ۸۴ سالگی در گذشت. تلخی خفیفی گاه در نوشته های کرت وانه گت، بویژه در طنز او، هست که من می پسندم و به مذاقم خوش می آيد: از جنس تلخی و زبری خبیرانه ای که در گفته ها و نوشته های ماندگار لینکلن و مارک توین بیشتر و ژرفتر یافت می شود. حیف که از وانه گت چیزی به فارسی در نیامده است. در شماره اخير Nation مطلبی در یادکرد از این نویسنده چیره دست اهل حکمت هست که در اینجا می توان خواند.

• نجیب محفوظ: الاعمال الکامله.

مجموعه نوشته های نجیب محفوظ - داستان نویس مشهور مصری برنده نوبل - را - که چند ماه پیش از این در سال ۲۰۰۶ فوت کرد- در ده جلد برای کتابخانه خریدم.

• الاسطوره فی الشعر العربی قبل الاسلام. احمد اسماعیل النعیمی. بغداد  ۲۰۰۵.

بحث بود و نبود اسطوره نزد اعراب پیش از اسلام از نکات مهمی است که در گفتمان مستشرقین گاه گاه ظاهر می شود. استتکویچ کتاب مهمی در این باره دارد که مساله قوم ثمود را بررسی نموده است. این کتاب عربی تازه انتشاریافته مهم و مفید به نظر می رسد.

• متن شناسی شاهنامه. مجموعه مقالا ت در چگونگی کتابت،چاپ، تحقیق و تصحیح شاهنامه ی فردوسی. به کوشش منصور رستگار فسائی.

کارهای دکتر فسائی پاکیزه و سودمند است. این یکی گردآوری مقلاتی است که قبلا از خانلری و مینوی و دیگران منتشر شده بود و اینک با هم عرضه شده است. اگر مقالات کلاسیک تقی زاده و قزوینی و نیز نوشته های نولدکه و بعضی دیگر را هم می افزودند مجموعه غنی تر می شد.

• بهروز وثوقی.  به کوشش منصور زراعتی، سانفرانسیسکو، ۲۰۰۴

زندگینامه هنرپیشه مشهور فیلمفارسی. بعضی اطلاعات درباره تاریخ اجتماعی ایران دهه ۱۳۵۰ را شاید بتوان از لابلای سطور این کتاب به دست آورد.

• Poet and Hero in the Persian Book of Kings. Olga M. Davidson.

کتاب تازه شاهنامه پژوه امریکایی. نوشته های اولگا دیویدسن را در ایران می شناسند. در امریکا قدری سر و صدا بلند کرد و یک دانشور ایرانی سخت بدو تاخت که چرا مدعی شده منابع شاهنامه شفاهی بوده است. البته این قاروره را خانم محقق اولین بار نشکسته بود: تندتر از اینها را مینوی و عاقلانه ترش را تقی زاده هم گفته بود. کوشش خانم دیویدسن کوشش ارزنده ای بوده است.

• Recite in the Name of the Rose: Poetic Sacred in Twentieth-Century Iran. By Fatemeh Keshavarz. University of South Carolina Press, 2006

کتاب بسیار مناسبی است درباره شعر نوین فارسی برای خواننده انگلیسی زبان. خانم دکتر فاطمه کشاورز دانشیار دانشگاه واشنگتن در سنت لوئیس که در آنجا ادبیات تطبیقی و فارسی تدریس می کنند رویکرد سه شاعر نامدار ایرانی، فروغ فرخزاد، سهراب سپهری و احمد شاملو را به امور معنوی و قدسی بررسی نموده است. 

• Freakonomics [Revised and Expanded]: A Rogue Economist Explores the Hidden Side of Everything. Steven D. Levitt, Stephen J. Dubner. 2006

این کتاب از بدو انتشار در سال ۲۰۰۵ مدام در فهرست پرفروشترین کتابها بوده است. به ملاحظه همین حسن شهرت و به توصیه محمد عزیز کتاب را خریدم. خواندن کتاب از اول تا آخر حوصله می خواهد. بعضی نکته های خوب در آن هست، ولی سخنان کم فایده هم در آن فراوان است. شیوه خوبی در مطالعه داده های اقتصادی-اجتماعی دارد، و به همین جهت شهرتی به هم رسانیده و جایزه های بسیار گرفته است. چارلی روز مصاحبه ای با نویسندگان نموده است که اینجا می توان دید.

• Rumi: THe Masnavi, Book Two. Javid Mojaddedi. Oxford University Press, 2007.

• Mevlana ve Goethe. Senail Ozkan. Istanbul, 2006.

• My Name Is Red. Orhan Pamuk, 2002

   

  ترجمه انگليسی رمان نام من سرخ است (بنيم آديم کرمزی) اورهان پاموک را سرانجام پس از شش هفته به آخر رساندم. قدری درازنفسی در نويسندگی او هست، و خواندن رمان چهارصد و بیست صفحه ای حوصله می برد. ولی انصافاً در مقايسه با بسياری ديگر از نويسندگان منطقه، بويژه رمان نويسان ايرانی – به هر زبانی که می نويسند (در حدی که خوانده ام)- بسی تواناتر است.  يک بار نويسنده را دو سه روز بعد از اينکه خبر برنده شدن جايزه نوبلش پخش شد در يک پيتزافروشی نزديک دانشگاه ديدم و به ناهار مهمانش کردم. ديشب هم (29 نوامبر) دعوت کرده بودند بروم و در مجلسی نيمه خصوصی ايشان را ببينم که کار داشتم و اشتياقم به حضور در چنان جلساتی اصولاً اندک است.

   

  داستان اين رمان در اساس پيرامون يک معمای قتل می گردد. شخصيت پردازی نويسنده خوب است. نکته ای که در بادی امر نظرم را گرفت اين بود که داستان را از منظر چند راوی حکايت می کند. از محمد عزيزم آموختم که این شیوه روایت و داستان گویی ابتکار اين نويسنده نيست، بلکه فاکنر هم قصه احتضار من (As I Lay Dying) را همين طور نوشته است. دنبال کردم و ديدم که سابقه اين شيوه تا سده هفدهم و هجدهم در ادبيات انگليسی می رسد. رمانهای مکاتبه ای از جنس رمان هلوئيز روسو، و مصائب ورتر گوته را می توان نمونه های مقدّم اين شيوه روايتگری در ادبیات جهان به شمار آورد.

   

  معلومات نويسنده از اسلام و آداب مسلمانی روی هم رفته خوب است. تاريخ سده یازدهم عثمانی را در حد لازم می داند و در پيشينه های نظری و عملی نگارگری يا نقاشی نزد مسلمانان بيش و کم جستجو کرده و تأمل روا داشته است.

   

  مترجم انگليسی ارداغ گوکنار (Erdag M. Goknar) شاهکار زده، و ترجمه اش عالی است: بی لهجه و بدون عجمه.

• مقدمه ای بر هفت خوان بزرگمهر، سید عطاء الله مهاجرانی. تابستان ۱۳۸۴

نوشته های دکتر مهاجرانی خواندنی است، اما بیش از آنچه شایسته است سر و کله کلیشه ها در آنها پیدا می شود، و حدیث نفس - هر چند به نحو پوشیده و شرماگین- بر آنها غلبه دارد. در این بیان از قصه بزرگمهر یا روضه بزرگمهر یک تعبیر بسیار زیبا و ظریف یافتم: آنجا که وجود پیشخدمت شاه را عین و امتداد وجود آبدستی می داند که او برای شستن دست مخدومش می آورد. آرزو می کنم به جای کلیشه ها این نویسنده تعابیر تازه اینچنین بیشتر عرضه کند. در داستان بزرگمهر آنچنانکه فردوسی آورده است این فکر که بزرگمهر  "مظلوم" واقع شده در میان نیست. سرانجام هم دوباره مورد تفقد شاهانه قرار می گیرد.

• نامه های حافظ: شرح و تفسیر شصت و چهار نامه از دیوان غزلیات حافظ شیرازی. نوشته دکتر بهروز ثروتیان.

کتاب تنک مایه ای است. مشت خالی این نویسنده مدعی را چندین سال پیش ادیب فهیمی در مجله نشر دانش باز کرده و پنبه او را زده بود. اما آن ادیب عاقل عاقبت سر و کارش با رجال من العسل افتاد و از عرصه زود رفت ولی این مدعی مانده است تا به اسم حافظ اینک نامه جعل کند. چند غزل حافظ را با دستبرد آشکار به منابع خوبی مثل حافظ نامه استاد خرمشاهی "تفسیر" کرده و آنگاه برای جلب مشتری نام جزوه کم برگ و بارش را بی تحاشی نامه های حافظ گذاشته است. در زمانه ما نه کمتر از دوران حافظ همچنان

 "جای آن است که خون موج زند در دل لعل/زین تغابن که خزف می شکند بازارش."

• The Da Vinci Code. By Dan Brown. 2003.

خواندن این کتاب فعلا "مد" است، و شاید هم تا نوبت به من رسیده دیگر "دمده" شده باشد. به هر حال فیلم مبتنی بر این کتاب هفته از جمعه ۱۹ می اکران شده،  در گفتگو با دانشجویان و آشنایان دیگرم می دیدم که بیشتر این کتاب را خوانده اند، پس خواندنش بر من هم فرض بود. می گویند شصت میلیون نسخه از کتاب فروش رفته است. کتاب را خواندم، ولی نکته فوق العاده در آن نیافتم، نه در شیوه نگارش نه در پیام داستان.

قصه ای بازاری است، و تعجب می کنم از این همه سر و صدا که برخیزانده است. در عین آنکه ادعاهای کتاب درباره زندگانی حضرت مسیح علیه السلام یکسره بی بنیاد است،  شیوه روبرو شدن مسیحیان با این قصه "کفرآمیز" بسیار جای تامل دارد. تا کنون نه جایی را آتش زده اند نه کسی کشته شده است. به هر حال نزد مسیحیان اینکه کسی دعوی کند که عیسی مسیح زن و فرزند داشته است و میراث اصلی او هم به زنش - مریم مجدلیه - رسیده، و کلیسا دوهزار سال است که آموزه های حقیقی وی را مخدوش ساخته و جوهرا وارونه نموده، البته سخنی وهن آمیز و کافرکیشانه است.

• The Forbidden Rumi: The Suppressed Poems of Rumi on Love, Heresy, and Intoxiation. Translation and commentary by Nevit O. Ergin and Will Johnson.

وجنات کتاب داد می زند که بازاری است. اشعار ممنوعه مولانا؟ چه کسی ممنوع کرده است، و کی معلوم نیست. به هر حال هر چه از مولاناست غنیمت است.

• Shahnameh: The Persian Book of Kings. Translated by Dick Davis. Viking, 2006.

سرانجام ترجمه دیک دیویس، شاعر توانای انگلیسی، از شاهنامه یکجا در یک جلد با قیمت مناسب در آمد. بسیار مغتنم است.

• میناگران. نوشته سید عطا مهاجرانی

پیش از این دو کتاب بهشت خاکستری و برف را به همین قلم خوانده بودم، و دیروز فرصتی دست داد تا میناگران را هم یک نفس از آغاز تا انجام بخوانم. مهاجرانی داستان نویسی در حال بالیدن یا حتی در شرف زاده شدن است. سواری سالیان بر قطار خالی سیاست و عبور از صحراهای قفر  قدرتزدگی روح هنردوست او را آسیب رسانده، و نویسنده دردمندانه می کوشد با ترجمانی کردن محتاطانه ماوقع در پرده هنر روایتگری مرهم بر جراحتها نهد و سکشتگیها را تیمار کند. شخصیتهایی چون جنت ساز و قدرتی و یاورهای شماره دار بی هویت را نویسنده در کابوسهای بیداریش به چشم سر دیده و صدای وحشتناکشان را به گوش شنیده است. اینک شرح آن کابوسها را می نویسد. تجربه ای جدی و جدی گرفتنی است. من اهل نصیحت گری نیستم یا نمی خواهم باشم یا نباید باشم، اما اگر بنا بر نصیحت گری می بود به این نویسنده خوب دو چیز می گفتم. اول اینکه کلیشه ها و پرده پوشیها و رودربایستیها را کم کند، و دوم خود را با نظریه های ادبی آشناتر سازد. 

•  نبض شعر: مجموعه نقد شعر بر هجده شاعر از شاملو تا هیوا مسیح. بهاء الدین خرمشاهی، ۱۳۸۳. مقالات بسیار خوشخوان و آگاهی بخش در نقد و معرفی شعر نو. چند شاعر مهم نوپرداز، از جمله نسرین بهجتی، شکوه سپه زاد، و هیوا مسیح را -خواه به علت دوری از فضای ادبیات جدید خواه دوری از وطن یا به هر دو علت- نمی شناختم. با خواندن مقالات استاد خرمشاهی تا حدی جبران مافات شد. انصاف و دقت نظر هر دو در این ناقد بصیر جمع است.

• The Love Poems of Shamlu. IBEX Publishers, 2005

ترجمه انگلیسی تازه ای است از بعضی شعرهای شاملو: آیدا در آینه و بخشی از هوای تازه . زبان ترجمه سرراست و ساده است، ولی از سم ضرب خوندار و ضرباهنگ جانمندی که در شعر شاملو هست نشانی در آن نیست. اما عکسهای خوب از دوره های  گوناگون زندگی شاعر در آن آمده که مترجم - خانم فیروزه پاپن-متین از خواهر شاملو به دست آورده است.

• Kite Runner. Riverhead Trade (April 27, 2004)

نویسنده این قصه ساده و خوب، دکتر خالد حسینی، یک پزشک افغانی تبار ساکن در کالیفرنیاست. دوستی کتاب را به من داد و من زود آن را خواندم. جالب است که این قصه افغانی در امریکا جزو پرفروشترین کتابها شده، و در سایت آمازون دوازدهمین کتاب پرفروش است. من بارها در قطار دیده ام کسانی را که در مسیر روزانه این کتاب را می خوانند. به فارسی هم به قلم آقای مهدی غبرائی با عنوان بادبادک باز ترجمه و در روزنامه شرق معرفی نه چندان درستی  شده است.

• جلد سوم از صبا تا نیما اثر ماندگار زنده نام یحیی آرین پور مدتهاست در ایران به چاپ رسیده است (ظاهراْ در سال ۱۳۸۲). تازه به دست من رسید.

به زبان انگلیسی مجموعه بسیار سودمندی است. برای فارسی زبانان، همچنان کتاب یحیی آرین پور بهترین است.

• فراز و فرود شورای ملی مقاومت. مجموعه مصاحبه های سXاسی با تعدادی از شخصیتهای صاحبنظر ایرانی درباره زمینه های شکل گیری و علل ناکامی شورای ملی مقاومت.انجمن ایران ژیوند: بهار ۱۳۸۱ در هلند.

حاوی ۲۳ مصاحبه با: بابک امیرخسروی، بنی صدر، منصور بیات زاده، محمد برقعی، رضا چرندابی، علی اصغر صدر حاج سیدجوادی، بهروز حقی، خابابا تهرانی، خوشحال، دستمالچی، راصخ افشار، محمود راسخ، روستا، شمس حائری، احسان شریعتی، منوچهر صالحی، منصور فرهنگ، حسین لاجوردی، حسن ماسالی، داریوش مجلسی، مهدی ممکن، نوری زاده، بهمن نیرمند. برای معاصران و معاصرنویسان شاید فایده داشته باشد. به کار من نمی خورد.

• نامه ها از آقای بنی صدر به آقای خمینی و دیگران. به اهتمام فیروزه بنی صدر، انتشارات انقلاب اسلامی (در آلمان)، خرداد ۱۳۸۵

مجموعه ای است که به کار پژوهندگان تاریخ انقلاب سال ۱۳۵۷ می خورد.

• نامه های پاریس از محمد قزوینی به سید حسن تقی زاده، به کوشش ایرج افشار، تهران نشر قطره، ۱۳۸۴

بعضی از   این نامه ها را قبلا دیده بودم. از جمله یکی نامه ای است به تاریخ هفتم اکتبر ۱۹۱۵ (مطابق پنجشنبه ۲۸ ذی القعده ۱۳۳۳ قمری) که قزوینی در آن نسبت به حال مرحوم اشرف زاده (عموی گرامی پدربزرگم) ابراز نگرانی می کند و به "آقای میرزا حسن" یعنی تقی زاده می نویسد:

از قرار مکتوبی که از ایران ... به وزیر مختار رسیده ... محمود خان اشرف زاده در کرمانشاه به دست اشرار مقتول شده است. خود امیر خان نوشته بود که صحت و سقم این خبر درست معلوم نیست و از برادر اشرف زاده که در تبریز است استفسار نموده است.

حالا بنده از شدت تالم و توجع اضطرارا از حضرت عالی استفسار می کنم که آیا سرکار خبری از اشرف زاده دارید و آخرین خبری که از او دارید در چه تاریخ است؟

من یک کارت پستالی از کرمانشاه به تاریخ اواخر ژویه (که در اواخر اوت به پاریس رسیده بود) از ایشان دارم.... جدا از حضرت عالی خواهش می کنم که اگر خبری در این خصوص دارید (یا اگر هم ندارید) فورا به اسرع ما یمکن بنده را مستحضر فرمایید که فی الواقع بی اندازه ای متالمم که دست و پایم به کلی از کار و بار این دنیا سرد شده است.

متاسفانه خبر راست بود و آن آزادیخواه شجاع در سن بیست و هشت سالگی به دست راهزنان در کرمانشاه کشته شده بود. تقی زاده در رثای او مطلبی در کاوه نوشت.

• نشریات عصر مشروطه.

شماری از نشریات عصر مشروطه را دانشگاه تهران به مناسبت صدمین سالگرد مشروطیت با هیبتی بسیار مناسب از روی نسخه های موجود  تجدید چاپ نموده است:

1. حبل المتین، یومیه طهران، ۱۳۱۱ در دو مجلد
2. تمدن، از شماره یک تا هشتاد، ۱۳۲۴
3. خورشید. سال اول، ۱۳۲۵
4. یومیه صبح صادق. سال اول، ۱۳۲۵
5.  آموزگار، از شماره یک تا بیست و سه
6. کوکب دری

دوره دوهفته نامه کاوه چاپ برلین - ۱۹۱۶ تا ۱۹۲۲ میلادی- هم با مقدمه و فهرست ایرج افشار به اهتمام عبدالکریم جربزه دار تجدید طبع شده است.

• هزار جلوه زندگی: تصویرهای ارنست هولتسر از عهد ناصری.

مجموعه بسیار گویایی از لحظات حیات ایرانی در نیمه دوم سده نوزدهم که مهندس آلمانی با دوربین شکار کرده است.

• مذاکرات مجلس اول: ۱۳۲۴ تا ۱۳۲۶ (قمری)، توسعه سیاسی ایران در ورطه سیاست بین الملل. به کوشش غلامحسین میرزا صالح. تهران: انتشارات مازیار، ۱۳۸۴.

مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی

• روابط ایران و شوروی در دوره رضا شاه. به کوشش محمد طاهر احمدی. تابستان ۱۳۸۴. 

انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی

• تحولات حوزه علمیه پس از پیروزی انقلاب اسلامی، به کوشش علی شیرخانی و عباس زارع. بهار ۱۳۸۴
• مبانی ایدئولوژیک حکومت در دوران پهلوی، به کوشش محمد حسن آصف. تابستان ۱۳۸۴.
• تاریخ شفاهی کانون نشر حقایق اسلامی. به کوشش پروین منصوری. تهران ۱۳۸۴.
• تاریخ شفاهی مدرسه حقانی. به کوشش بهمن شعبان زاده. تهران ۱۳۸۴.
• تاریخ شفاهی سازمان مهدویون. به کوشش جلیل امجدی. تهران پاییز ۱۳۸۴.

سازمان مهدویون از شاخه های جداشده از سازمان مجاهدین خلق در سال ۱۳۵۲ بود که مشی مبارزه مسلحانه را  پیش می برد.

• Let Your Life Speak. Parker Palmer. 2002.

کتاب کوچکی در حدود صد و بیست صفحه. دوست بزرگسالی که هم روان شناس حرفه ای است و هم کشیش پرسابقه کلیسای لوتری است، در ضمن گفتگوهای پرباری که هر هفته با هم داریم نام این کتاب را برد. نویسنده بر کیش کویکرهاست و نکته های بسیار لطیف خودشناسانه در کتاب آورده است. بسیار استفاده بردم.

• The Making of a Forefather: Abraham in Islamic and Jewish Exegetical Narratives. Shari Lowin. Brill, 2006.

کتاب تحقیقی خوبی است در شناخت چهره ابراهیم خلیل در منابع تفسیری اسلام و یهودیت.

• الصلاه فی الشرائع القدیمه و الرسالات السماویه الیهودیه- المسیحیه- الاسلام. دکتوره هدی درویش. عین للدراسات و ابحوث النسانیه و الاجتماعیه. ۱۴۲۷/۲۰۰۶.

برای مراجعه مفید است: درباره نیایش و نماز گزاری در سه دین ابراهیمی.

 دنیل دنت (Daniel C. Dennett) فیلسوف ذهن و علم شناس امریکایی بتازگی کتابی درباره دین نوشته است با عنوان:

• Breaking the Spell : Religion as a Natural Phenomenon (February 2, 2006 تاریخ نشر )

کتاب پیشین او در بررسی فلسفی نظریه داروین بود، و کتاب تازه نیز از منظر علم گرایانه در بیش از چهار صد و بیست صفحه می کوشد دین را از زاویه نظریه تکامل بررسی نماید. اجمالاْ دنت پدیده اجتماعی-فرهنگی دین را محصول فرایند تکامل و گزینش طبیعی می شمارد، و خواننده را به بازنگری علمی و عقل محور در مبادی و مبانی اندیشه و عمل دینی دعوت می کند. بقای دین را در تاریخ بواسطه نقش فایده بخشی می داند که دین در حیات انسانها داشته است، ولی در عین حال یادآور یا مدعی می شود که دین گاه نقش مخرب و مزاحم نیز داشته است. بر آن است که پرده پندار را باید درید و مبانی مذاهب را ورای تعصب به سنجش علم و عقل تجربی عرضه باید نمود. توصیه معقولی به نظر می رسد، ولی من فهم دین را در چارچوب عقلانی محض ساده اندیشانه می یابم. هر چند در هنگامه ای که اینهمه در عقل ستیزی افراط می شود چنین توصیه ای ضروری می نماید.

 مقاله مفیدی در مجله Chronicle of Higher Education به قلم دنت راجع به همین کتاب آمده است که با کسب اجازه کتبی از ناشر اینجا نقل می کنم.

•   Prayer : A History
  by Philip Zaleski, Carol Zaleski. 432 pages. Houghton Mifflin (November 2, 2005). ISBN: 0618152881, $29.95

پژوهشی فرهنگی درباره نیایش. مناجات را به چهار دسته تقسیم می کند: نیایش  پناهجویان (refugees)، دلدادگان (devotees)، سرمستان (ecstatics)، و متاملان (contemplatives).

• تحلیلی بر تاریخ و عقاید فرقه شیخیه. احمد خدایی، قم: انتشارات امیرالقلم، ۱۳۸۲

• کتاب غلوّ: درآمدی بر افکار و عقايد غاليان در دين. نوشته آيت الله نعمت الله صالحی نجف آبادی. تهران: انتشارات کوير، چاپ اوّل 1384. شمارگان ۲۰۰۰ نسخه.

   

  دو فصل دارد. فصل  اوّل با عنوان غلوّ يک جريان فکری انحرافی (۵۹ صفحه) معنای واژه غلوّ را توضيح می دهد، و نمونه هايی از غلو درباره ابوحنيفه، مالک، شافعی، احمد بن حنبل، خلفا، عايشه و ديگران در منابع اهل سنت نقل می کند.

  يک نمونه جالب توجه «غلوّ» درباره کتاب صحيح بخاری است که آن را تالی قرآن شمرده و گفته اند که «اگر در ايّام طاعون در خانه ای خوانده شود اهل آن خانه از خطر طاعون محفوظ می مانند و هر کس يک دوره آن را بخواند هر حاجتی داشته باشد روا می شود و در هر سختی خوانده شود آن سختی بر طرف می گردد و در هر کشتی که گذاشته شود غرق نمی شود. بين بسياری از علماء و بزرگان اين عادت معمول است که هر وقت حادثه سختی پيش می آيد اجزای صحيح بخاری را بين علماء پخش می کنند که بخوانند تا آن حادثه بر طرف شود.» سپس نقل کرده است «در زمانی که عراق جزئی از حکومت عثمانی ترکيه بود و کشتی ها با نيروی بخار حرکت می کردند مجلس نمايندگان عراق هنگامی که بودجه ای را برای وزارت جنگ تصويب می کرد در سهم بودجه نيروی دريايی مبلغ عظيمی را تصويب کرد که خرج خواندن کتاب صحيح بخاری در کشتی های نيروی دريايی بشود تا از خطر محفوظ بماند.» آنگاه سخن يکی از نمايندگان مجلس به نام زهاوی را به مطايبه آورده است که گفته بود «خرج خواندن صحيح بخاری بايد از سهم وزارت اوقاف باشد ولی کشتی های نيروی دريايی بايد با بخار حرکت کند نه با بخاری و اين سخن زهاوی سبب شد که نمايندگان مجلس بر او شوريدند و قضيه از مجلس به خیابانها کشیده شود (ص ۵۴). نويسنده می توانست به مسأله کتاب پرستی (bibliomancy)  اشاره کند که منحصر به شيعه و سنی نيست و در بين نامسلمانان هم سابقه و نمونه های فراوان دارد.

   

  نويسنده از اينکه در هفت هزار و خرده ای حديث (با مکررّات و چهار هزار و خرده ای بدون تکرار) بخاری حتی يک سند از امام صادق^{عليه السّلام} نگنجانده سخت گله می کند، و اين البته گله بجايی است (ص 55؛ نقل از الامام الصادق و المذاهب الاربعه، صص 80 تا 81).

• الغلو فی الدین و اثره فی الامه. خالد بن حمد الخریف. بیروت: مکتبه الرشد، ۱۴۲۶

• Britain and the Iranian Constituional Revolution of 1906-1911: Foreign Policy, Imperialism and Dissent. Mansour Bonakdarian, Syracuse University Press, 2006.

• Safavid Iran: Rebirth of a Persian Empire. By Andrew J. Newman. I. B. tauris, 2006.

از نویسنده پیش از این رساله دکتریش را دیده بودم و چند مقاله در موضوع اخباریان و اصولیان در میان علمای شیعه. کتاب دیگری هم از او خوانده ام در بررسی تاریخ ابتدای تشیع. مجموعا مفید است هر چند گاه خطاهای غریبی هم دارد- اما چندان مهم نیست. اینک کتاب تازه ای در آورده است درباره تاریخ ایران دوره صفوی. خوب است.

• Britian and the Opening Up of South-West Persia, 1880-1914: A Study in Imperialism and Economic Dependence. Shahbaz Shahnavaz, New York: RoutledgeCurzon, Taylor and Francis Group, 2005.

پژوهش جدی مبتنی بر اسناد. اثر مهمی است.

• روزنامه خاطرات ناصرالدین شاه (از محرم تاشعبان ۱۳۰۶ قمری/ شهریور تا آبان ۱۸۸۸ میلادی). چاپ سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، ۱۳۸۴.

• Anglo-Iranian Relations Since 1800. Edited by Vanessa Martin. London and New York: Routledge, Taylor and Francis Group, 2006.

یازده مقاله نه چندان بلند به قلم یازده نفر در تاریخ روابط ایران و انگلستان از اوایل سده نوزدهم تا دهه ۱۹۷۰ میلادی. دو مقاله درباره جزایر سه گانه در آن فعلا نظرم را گرفته است: بماند تا بخوانم.

• The Qajar Pact: Bargaining, Protests and the State in Nineteenth-Century Persia. By Vanessa Martin. London and New York: I. B. Tauris, 2005.

• Wall Paintings and other Figurative Mural Art in Qajar Iran. Willem Floor. Mazda Publishers Inc. Costa Mesa, CA, 2005

• Distant Relations: Iran and Lebanon in the Last 500 Years. Edited by H. E. Chahabi. Center for Lebanese Studies, 2006.

مجموعه مفیدی از مقالات است راجع به روابط میان ایران و لبنان.

• US Foreign Policy in the Middle East: The Role of Lobbies and Special Interest Groups. Janice J. Terry. Ann Arbor, MI: Pluto Press, 2005

کتاب کوچکی است در حدود ۱۲۰ صفحه (به اضافه حاشیه ها و کتابشناسی و فهرست) با یک مقدمه و یازده فصل. در چهار فصل نخست، مفاهیم کلیدی و چارچوب بحث عرضه می شود، و فصل یازدهم به نتیجه گیری اختصاص یافته است. شش فصل میانی به شرح نمونه هایی از قبرس تا خاورمیانه و گروههای حامی اعراب از یک طرف و کلیمیان از سوی دیگر می پردازد.

در سالهای اخیر ترکیب تازه «لابی کردن» را به واژگان سیاسی فارسی افزوده اند. به چانه زنیهای پشت صحنه و مذاکرات غیررسمی که برای تامین منافع فلان گروه و بهمان دسته  بیشتر در تالارها و سرسراهای (lobby-های) کنگره امریکا - و توسعا نهادهای تاثیرگذار دیگر - انجام می شود، می گویند lobbying، و آدمهای اینکاره را  lobbyist می خوانند. از یک دیدگاه همان «کارچاق کنی» و «کار راه اندازی» اهل معامله در بازار است، ولی اسم فرنگی دارد.

شغل شریف تالارگردی، سرسراگردی، کارچاق کنی یا «لابی گری»، با رسوایی بزرگی که بتازگی در قضیه جک ابراموف (Jack Abramoff) - به تعبیر مجله تایم مردی که واشنگتن را خرید- از پرده بیرون افتاد، در امریکا به قرار سابق و شکل کنونی نخواهد ماند. به هر حال، این شیوه تاثیرگذاری بر فرایند تصمیم سازی در نظام دموکراسی یکی از مشکلات اساسی است که باید در نظر گرفت، و راههایی برای پیشگیری از آن اندیشید.

آن کو نهال دین محمد ز خون او                       سیراب گشت و سایه فکن گشت و برورست

او کشته گشت و ملت اسلام زنده شد                           این کشته از هزار جهان زنده برترست

شیرین شهادتی که به اسلام داد جان                           فرخنده رفتنی که چنین هستی آور است

او کشته نیست زنده اعصار و قرنهاست                         کش نام نیک تا به ابد زیب دفتر است

دیندار باش و عدل گزین باش و مرد باش                       کاین مکتب گزیده سبط پیمبر است

تسخیر کاخ عزت و طی طریق حق                              صعب است و پر مخاطره اما میسر است

 دیوان اشعار پژمان بختیاری را دیدم بتازگی در تهران چاپ شده است. چند بیتی متناسب با ایام دهه اول ماه محرم نقل کردم.

بنا دارم برخی کتابهای تازه را که به دستم می رسد، هر چند به اختصار تمام، در اينجا معرفی کنم. برای رجوع خودم باشد،‌ و اگر به کار کسی خورد چه بهتر.